U Maloj sali Niškog kulturnog centra, u sredu, 29. oktobra 2025. godine od 19 časova, biće održana niška premijera dugometražnog dokumentarnog filma „Kajmakčalan“ (Australija, 2025, 60’).
Film, koji je sniman u Australiji, Srbiji, Grčkoj i Severnoj Makedoniji tokom osamnaest meseci, prikazuje priče šestoro Australijanaca – doktorke Meri De Garis, bolničarke Etel Gilingam, spisateljice Stele Majls Frenklin, Oliv King, ćerke poznatog sidnejskog magnata, kao i vojnika Najla Malarkija i Edvarda Remidža – koji su služili sa srpskim snagama na Solunskom frontu.
U dokumentarcu govore istoričari, vojni i medicinski stručnjaci iz Australije i Srbije, među kojima su prof. Dejvid Horner, general-major prof. Džon Pirn, Met Anderson, dr Milo Bjelajac i dr Ratomir Miličić, koji osvetljavaju malo poznate detalje o ovoj temi. U filmu učestvuju i potomci australijskih dobrovoljaca koji oživljavaju sećanja na svoje pretke i njihovu ratnu službu.
Filmska ekipa prati istoričara Bojana Pajića na njegovom putovanju kroz Srbiju i region, zajedno sa grupom potomaka, dok obilaze bolnice, ratišta i gradove u kojima se i danas čuva uspomena na australijske dobrovoljce.
Film su, po scenariju Borisa Trbića i Bojana Pajića, režirali Boris Trbić i Dragan Gavrilović u produkciji udruženja Australians with Serbs Association Inc.
Boris Trbić je scenarista i filmski pedagog sa Univerziteta Svinburn u Melburnu, poznat po saradnji sa Goranom Radovanovićem na dokumentarcima „Slučaj Makavejev“, „Čekajući Handkea“ i „Lubarda – na kuću ti gavran pao“. Dragan Gavrilović je dokumentarista i snimatelj iz Melburna, autor filmova „Wongar“ i „Pustopolje“, prikazanih na međunarodnim festivalima.
Bojan Pajić, istoričar srpskog porekla, bivši oficir australijske vojske i diplomata, autor je više studija o učešću australijskih dobrovoljaca u Prvom svetskom ratu, među kojima i knjige „Naši zaboravljeni dobrovoljci“, koja je poslužila kao osnov za film „Kajmakčalan“.
Njegova istraživanja pokazuju da je više od 1.500 australijskih i novozelandskih dobrovoljaca – lekara, bolničarki, vojnika, mornara i članova vazduhoplovstva – služilo rame uz rame sa srpskom vojskom tokom Prvog svetskog rata, iako njihova uloga nije zabeležena u zvaničnoj australijskoj ratnoj istoriji.
