Odbornica u Skupštini grada Niša, prof. dr Tamara Milenković Kerković, tvrdi da Nacrt Prostornog plana predstavlja ozbiljnu pretnju za niške izvore vode. Pored vodoizvorišta „Studena“, ugrožen je i Moravski vodovod, jer su na Toponičkoj reci ucrtane četiri mini-hidrolektrane (MHE).
„Nacrt Prostornog plana grada Niša, po uslovima Ministarstva rudarstva i energetike iz 2022. godine, uvodi polja istražnih radova za geološka istraživanja i rudarenje u dva od četiri niška vodozahvata – ‘Studenu’ i ‘Moravski vodovod’, kao i na brojnim autonomnim seoskim vodovodima. Za lokacije na brdima oko Niša – ‘Studena’ i ‘Kopajska reka’ – istražno pravo je 2021. dobila kompanija Edelvajs Mineral Eksplorejšn, koju je kasnije preuzela multinacionalna kompanija Apolo Mineral Ltd.“, navodi odbornica.
Prof. Milenković Kerković pojašnjava da, prema Zakonu o rudarstvu i geološkim istraživanjima, kompanija koja preuzme istražno pravo ne mora da ispuni nikakve posebne uslove osim izdate menice i plaćenih taksi, bez provere kredibilnosti ili poslovne prošlosti. Dodaje da ni Zakon o rudarenju ni Zakon o zaštiti životne sredine ne prepoznaju pretpostavljenu odgovornost za eventualnu štetu, već bi se ekološka odgovornost morala dokazivati po opštim principima obligacionog prava.
„Iako najveća pažnja javnosti ide na ranjivo vodoizvorište ‘Studena’, koje se nalazi u osetljivim karstnim stijenama, Nacrt plana ucrtava istražna polja i u širem području Moravskog vodovodnog sistema, uključujući izvorišta Toplik i Pešter, kao i mnoge autonomne seoske vodovode. Ovo područje se prostire između sela Kopajkošara, Kravlje, Cerje, Kamenica, Gornji Matejevac, Jasenovik, Vrelo i Grbavče, i prepoznato je po brojnim podzemnim i lekovitim vodama, rezervoarima, prirodnim lepotama i istorijskim znamenitostima“, navodi.
Posebnu zabrinutost izaziva i ucrtavanje četiri MHE na Toponičkoj reci, između Banje Topilo i izletišta „Vidrište“ kraj sela Miljkovca, u zoni neposredne sanitarne zaštite. Takođe, planirano istražno rudarsko polje u blizini rezervoara „Pećina“ dodatno ugrožava lokalni turizam i razvoj opštine Crveni Krst.
Zbog, kako ističe, flagrantnog kršenja prava građana na zdravu pijaću vodu, ugrožavanja prirode i specijalnog rezervata prirode „Suva planina“, prof. Milenković Kerković je, u svoje i ime udruženja „Nišlije da se pitaju“, uputila primedbe na Nacrt Prostornog plana sa sledećim zahtevima:
-Potpuno uklanjanje istražnih polja iz svih zona sanitarne zaštite vodoizvorišta „Studena“.
– Uklanjanje istražnih polja iz šire zone Moravskog vodovoda i autonomnih seoskih vodovoda u opštinama Crveni Krst i Pantelej (sela Cerje, Leskovik, Kravlje, Kamenica, Gornji Matejevac, Jasenovik, Vrelo i Grbavče).
-Brisanje svih planiranih MHE sa Toponičke reke i zaštita prirodnih potencijala Miljkovca i Banje Topilo.
-Ukidanje „mešovite namene“ u budućim prostornim planovima i vraćanje na „javne i ostale namene“.
Prof. Milenković Kerković poziva sve građane Niša da se u subotu, 13. decembra u 11 sati, u Oficirskom domu okupe i pokažu da voda, vazduh i prirodni dragulji Niša moraju da se odbrane.
